Kennis
Wat doet een octrooigemachtigde?
Een octrooigemachtigde, in het Engels patent attorney, maakt van een technische uitvinding een patentaanvraag en voert de procedure tot de verlening. Daarnaast adviseert hij over de patenten van anderen.
Laat je als R&D-manager voor het eerst een aanvraag opstellen? Dan wil je weten wat je van dat werk kunt verwachten en hoe het beroep geregeld is.
Wat een octrooigemachtigde met je uitvinding doet voordat er iets wordt ingediend
Het werk begint met vragen stellen. Je team heeft bijvoorbeeld een UV-stabilisator ontwikkeld waarmee landbouwfolie een extra teeltseizoen meegaat. De eerste vraag is wat daaraan technisch nieuw is: de verbinding zelf, de combinatie met een tweede stabilisator, of de concentratie waarbij het effect optreedt.
Daarna wordt uitgezocht wat er al bestaat. Je claims moeten afstand houden van alles wat ooit openbaar is gemaakt, ook van oude patentpublicaties zonder product erachter. Of je uitvinding aan de eisen voor een patent voldoet, blijkt vaak pas na een zoektocht door patentdatabanken en vakliteratuur.
Dan volgt het schrijven. Een aanvraag bestaat uit een beschrijving en claims. De beschrijving moet zo volledig zijn dat een vakman de uitvinding kan nawerken, met voorbeelden en meetresultaten. De claims bepalen wat je straks een ander kunt verbieden, en daarmee wat een patent je bedrijf feitelijk geeft.
Is een claim te smal, dan stapt een concurrent over op een verwante verbinding met hetzelfde effect. Is hij te breed, dan houdt hij geen stand tegenover wat er al bekend is. Voor de UV-stabilisator betekent dat vooraf nadenken over andere polymeren en over de additieven waarmee hij in een masterbatch terechtkomt.
Procederen bij Octrooicentrum Nederland en het EPO, ook na de verlening
Na indiening voert de octrooigemachtigde de correspondentie met de verlenende instantie. Bij Octrooicentrum Nederland krijg je een rapport over de stand van de techniek. Bij het Europees Octrooibureau toetst een examinator de aanvraag inhoudelijk, en meestal volgen er een of meer brieven met bezwaren.
Op die bezwaren schrijft de octrooigemachtigde een antwoord: een technische argumentatie, vaak met aangepaste claims en soms met extra metingen die het effect onderbouwen. Elke aanpassing moet passen binnen wat er bij indiening al in de aanvraag stond. De volgorde van de stappen staat in het stappenplan van idee tot verleend patent. Hoe dat bij het Europees Octrooibureau gaat, staat bij de Europese procedure tot verlening.
Ook na de verlening is er werk. Binnen negen maanden na de verlening van een Europees patent kan iedereen er bij het EPO oppositie tegen instellen. Krijgt een concurrent een patent op een antistatisch additief dat je al jaren in tapijtgaren verwerkt? Met een oppositie vecht je dat patent in één procedure voor alle landen aan. Omgekeerd verdedigt je octrooigemachtigde je eigen patent als een ander het aanvalt.
Ook de patenten van anderen horen bij het werk. Mag je nieuwe nucleatiemiddel voor polypropyleen op de markt komen, of valt het onder een patent van een concurrent? Het antwoord komt uit een onderzoek naar je vrijheid om te produceren, en dat wil je hebben voordat de eerste productierun gepland staat.
Een beschermd beroep: register, beroepsorde en de Europese lijst
Octrooigemachtigde is in Nederland een beschermde titel. Octrooicentrum Nederland houdt een openbaar register bij, en wie daar niet in staat, mag zich niet zo presenteren. De Rijksoctrooiwet koppelt de inschrijving aan aangetoonde vakbekwaamheid.
Iedereen in het register is lid van de Orde van Octrooigemachtigden, een publiekrechtelijke beroepsorganisatie. De Orde kiest een raad van toezicht die let op de manier waarop octrooigemachtigden hun beroep uitoefenen. Ben je ontevreden over het werk, dan kun je daar een klacht indienen, en de raad kan een tuchtmaatregel opleggen.
Voor je R&D-afdeling is vooral de wettelijke geheimhoudingsplicht van belang. Een octrooigemachtigde en zijn medewerkers moeten alles geheimhouden wat ze in hun werk te weten komen, ook als de opdracht al lang is afgerond. Je labresultaten kunnen dus volledig op tafel. Voor gesprekken met afnemers of investeerders ligt dat anders: daar gaat het om de afspraken die je vooraf met zo'n partij maakt.
Voor procedures bij het Europees Octrooibureau geldt een aparte erkenning. Kies je bij een Europese aanvraag voor vertegenwoordiging door een octrooigemachtigde, dan moet hij op de lijst van het EPO staan. De Nederlandse inschrijving alleen is daar niet genoeg. Andersom mag een European Patent Attorney die niet in het Nederlandse register staat, je bij Octrooicentrum Nederland niet zomaar vertegenwoordigen.
Op welke momenten je een octrooigemachtigde inschakelt
Voor een bedrijf in kunststofadditieven zijn dit de momenten om een octrooigemachtigde te bellen:
- Voor de eerste openbaarmaking. Een congrespresentatie, een vakartikel of een productblad met de samenstelling kan je uitvinding openbaar maken. Daarna telt ze mee tegen je eigen aanvraag.
- Voor een gezamenlijke ontwikkeling. Werk je met een compoundeerbedrijf aan een nieuw additief, spreek dan vooraf af wie eigenaar wordt van de uitvinding en wie de aanvraag indient.
- Als een concurrent publiceert. Duikt er een aanvraag op voor een verbinding die op de jouwe lijkt, dan wil je snel weten of je product eronder valt.
- Voor een nieuwe markt. Bij een nieuwe toepassing of een nieuwe regio hoort de vraag in welke landen je bescherming nodig hebt.
Mijn loopbaan begon in het lab, als chemisch ingenieur en onderzoeker. Inmiddels heb ik meer dan 25 jaar ervaring als octrooigemachtigde. Als octrooigemachtigde en European Patent Attorney begin ik bij de bedrijfsdoelen: welke marktpositie moet het patent beschermen? Hoe een traject met mij verloopt, staat bij mijn werkwijze, en mijn achtergrond lees je op de pagina over mij.
Veelgestelde vragen: wat doet een octrooigemachtigde?
Voor een Nederlandse aanvraag is het niet verplicht: je mag zelf indienen bij Octrooicentrum Nederland. Bij het Europees Octrooibureau hangt het af van waar je bedrijf gevestigd is. Zit je buiten de landen van het Europees Octrooiverdrag, dan moet een erkende vertegenwoordiger de procedure voeren en mag je alleen het indienen zelf doen. Een bedrijf binnen die landen mag zichzelf vertegenwoordigen, ook via een eigen medewerker met een machtiging.
Een octrooigemachtigde is technicus van opleiding en heeft zich daarna gespecialiseerd in het patentrecht. Een advocaat is jurist en treedt op bij de rechter, in patentzaken net zo goed als in andere zaken. Bij Octrooicentrum Nederland mogen ze allebei als gemachtigde optreden, maar het opstellen van claims voor een chemische uitvinding vraagt om de technische kant. Voor de bescherming van een uitvinding begin je dus bij de octrooigemachtigde, voor contracten en geschillen komt de advocaat in beeld.
Je begint met een technische of exacte masteropleiding. Daarna werk je minstens drie jaar onder begeleiding van een ervaren octrooigemachtigde en volg je naast je werk een beroepsopleiding met examens. Wie slaagt, kan zich laten inschrijven in het register. De Europese kwalificatie haal je met de European Qualifying Examination, die uit vijf onderdelen bestaat en ook drie jaar praktijk vraagt.
Zoek de naam op in het octrooigemachtigdenregister op de site van Octrooicentrum Nederland. Je ziet daar het inschrijvingsnummer en de datum van inschrijving. Voor Europese procedures kijk je in de zoekbare database van erkende vertegenwoordigers van het EPO.
Bij de Nederlandse rechter niet: in patentzaken voert een advocaat het proces, en de octrooigemachtigde mag naast hem het woord voeren. Bij het Unified Patent Court mag een European Patent Attorney je wel zelf vertegenwoordigen, mits hij een aanvullende proceskwalificatie heeft, zoals het European Patent Litigation Certificate. Zonder die kwalificatie kan hij de advocaat bijstaan en ook dan ter zitting spreken. Bij een inbreukzaak staat het team van Novacon IP je bij, het bedrijf dat ik naast Patents4Business mede heb opgericht.
Dat verschilt per persoon. Merken en modellen zijn een apart vakgebied met een eigen beroep: de merkengemachtigde. In de Benelux regelt de wet voor dat beroep geen register of beschermde titel, zoals de Rijksoctrooiwet dat voor octrooigemachtigden doet. De beroepsvereniging BMM houdt wel een eigen register van erkende merkengemachtigden bij, met een examen en een eis van drie jaar praktijk.
Over de auteur
Loek Steffanie, octrooigemachtigde
Loek Steffanie is Nederlands octrooigemachtigde en European Patent Attorney. Hij heeft een chemie-achtergrond en ruim 25 jaar ervaring, voor een groot deel bij een internationaal chemieconcern. Hij verbindt techniek, recht en commercie. Zo helpt hij ondernemers en R&D-teams hun uitvindingen te beschermen en er zakelijk meer uit te halen.
Laatst bijgewerkt op 29 juli 2026
Leg je uitvinding vast met claims die je markt afschermen
Het eerste gesprek gaat over je labresultaat zelf: wat is er technisch nieuw aan, en welke varianten wil je een concurrent onthouden? Met die antwoorden beoordeel je of een aanvraag nu al zin heeft.