Kennis
Wat is een octrooi?
Een octrooi is een recht dat de overheid je tijdelijk geeft: je mag anderen verbieden je uitvinding zonder toestemming te maken, te verkopen of te gebruiken. Dat verbod geldt alleen in de landen waarvoor je het hebt gekregen.
En wat is een patent? Dat is hetzelfde recht onder een andere naam, en het woord dat ik verder op deze pagina gebruik. Hieronder lees je wat je bedrijf met dat verbod kan bereiken, en wat het je niet geeft.
Wat een octrooi je geeft: het recht om anderen te verbieden
Een patent legt vast wie er over je uitvinding beslist: wie haar wil toepassen, heeft jouw toestemming nodig. Welke handelingen je kunt verbieden, staat voor Nederland in de Rijksoctrooiwet. Een Europees patent geeft je volgens het Europees Octrooiverdrag dezelfde rechten als een nationaal patent in elk land waar het geldt.
- Een product dat onder je patent valt. Een ander mag het niet maken, aanbieden, verkopen of gebruiken, en het met dat doel ook niet invoeren of op voorraad hebben.
- Een werkwijze die onder je patent valt. Een ander mag haar niet toepassen, en onder voorwaarden ook niet aan anderen aanbieden om toe te passen.
- Een product dat rechtstreeks uit je werkwijze komt. Ook dat mag een ander zonder jouw toestemming niet aanbieden, verkopen, gebruiken of invoeren.
Een voorbeeld uit de lijmen: je hebt een constructielijm ontwikkeld die polypropyleen hecht zonder dat het oppervlak eerst behandeld hoeft te worden. Met een patent op die lijm kun je een concurrent verbieden hem te maken of te verkopen. Ook een groothandel die een kopie uit het buitenland invoert, valt onder je verbod.
Hoe ver het verbod reikt, staat in de claims: de afgebakende omschrijving van wat je beschermt. Een lijm die daar echt buiten valt, mag een ander maken. Een variant die in wezen op hetzelfde neerkomt, kan er wel onder vallen. Het verbod geldt alleen in de landen waarvoor je patent is verleend, en het stopt na hooguit twintig jaar.
Niet elke uitvinding komt voor dat recht in aanmerking. Ze moet nieuw en inventief zijn ten opzichte van wat al bekend is, en industrieel toepasbaar. Welke uitvindingen daar wel en niet onder vallen, lees je bij wat je kunt patenteren.
Commercieel gaat het om wat je met dat verbod bereikt: exclusiviteit op je markt, ruimte voor je marge, een sterkere onderhandelingspositie en licentie-inkomsten.
Geen gebruiksrecht: waarom je met een eigen patent nog op dat van een ander kunt stuiten
Een patent werkt alleen als verbod voor anderen. Het geeft je geen toestemming om je eigen uitvinding op de markt te brengen. Dat verschil merk je zodra je uitvinding voortbouwt op iets wat een ander al heeft beschermd.
Je lijm voor polypropyleen dankt zijn hechting bijvoorbeeld aan een nieuwe hechtverbeteraar in een polyurethaansysteem dat onder een lopend patent van een concurrent valt. Je combinatie is nieuw en inventief, dus je kunt er een patent op krijgen. Toch maak je met elke verpakking die je verkoopt inbreuk op het patent van die concurrent. Voor de verkoop heb je dan zijn licentie nodig.
Andersom mag die concurrent jouw verbetering niet zonder jouw toestemming toepassen. Jullie hebben dan allebei iets wat de ander nodig heeft, en dat is een sterke basis voor een kruislicentie. Brengt jouw patent een belangrijke technische vooruitgang van aanzienlijke economische betekenis, dan is de houder van het oudere patent in Nederland zelfs verplicht je een licentie te geven.
Welke patenten je product raken, breng je in kaart met een freedom-to-operate-onderzoek naar de patenten van anderen, het liefst voordat je investeert in opschaling en lancering.
De ruil achter een patent: je verbodsrecht tegen openbaarmaking van je uitvinding
Het verbodsrecht krijg je niet voor niets. De overheid geeft het je in ruil voor kennis: je beschrijft je uitvinding volledig, en die beschrijving wordt openbaar. Zo kunnen anderen erop voortbouwen, en na afloop van je patent mag iedereen haar toepassen.
Die openbaarmaking komt vroeg: je aanvraag verschijnt achttien maanden na de eerste indiening, ook als er dan nog geen patent is verleend. Vanaf dat moment kan je concurrent lezen wat je hebt ingediend.
De beschrijving moet zo duidelijk en volledig zijn dat een vakman je uitvinding ermee kan uitvoeren. Voor je lijm betekent dat: welke componenten erin zitten, in welke verhoudingen, en hoe je mengt en uithardt. Daarbij horen metingen die laten zien dat de hechting op polypropyleen werkelijk beter is. Schiet de beschrijving tekort, dan kan je patent daar later op sneuvelen.
Zakelijk weeg je daarom af wat het verbod je oplevert tegenover wat een concurrent uit je publicatie leert. Kan een concurrent je lijm in zijn eigen lab analyseren, dan kent hij de samenstelling grotendeels zodra je de lijm verkoopt. Een mengstap die aan het eindproduct niet te zien is, kun je soms beter als bedrijfsgeheim binnen houden.
Wie een octrooi verleent, en wat een verleend patent zegt over je positie
Een patent krijg je van een verlenende instantie, en elk land of elke regio heeft er een. Hoe de procedure van idee tot verlening verloopt, staat in het stappenplan voor een patentaanvraag.
Een verleend patent is geen garantie dat het standhoudt. Voor een Nederlands patent laat Octrooicentrum Nederland onderzoeken wat er al bekend was. Het rapport komt bij het patent, maar het patent wordt ook verleend als het rapport kritisch is. Bij het EPO beoordeelt een examinator je aanvraag eerst inhoudelijk. Ook dan kan een rechter het patent later vernietigen, bijvoorbeeld als iemand een oudere publicatie vindt.
Een investeerder kijkt daarom naar wat er precies is verleend, in welke landen, en wat het onderzoeksrapport zegt. Een getoetst patent met claims die je product dekken, weegt zwaarder dan een reeks aanvragen waarvan nog niet vaststaat wat ze opleveren. Hoe die weging in geld uitpakt, lees je bij het bepalen van de waarde van een patent.
Na de eerste jaren betaal je voor je aanvraag of patent elk jaar een jaartaks, en zonder die betaling vervalt je recht. Welke kosten er verder bij komen, lees je bij het overzicht van patentkosten.
Veelgestelde vragen: wat is een octrooi?
Ik leg het meestal zo uit: met een patent bepaal jij wie je uitvinding een aantal jaren mag maken of verkopen. Wie dat zonder jouw toestemming doet, kun je laten stoppen. Die toestemming kun je weigeren, of geven tegen een vergoeding.
Je mag het patent inzetten tegen namakers, en je mag het verkopen of er een licentie op geven aan een bedrijf dat de uitvinding wil toepassen. Productregels blijven gewoon gelden: een lijm die in aanraking komt met levensmiddelen, moet nog steeds voldoen aan de regels voor voedselcontact, met of zonder patent.
Een concurrent moet kunnen nalezen wat hij niet mag doen, en wat na afloop van je patent vrij is. Trek je je aanvraag ruim vóór de publicatie in, dan blijft ze geheim. Welke kennis buiten de aanvraag kan blijven, bespreek ik met je voordat we indienen.
Dat doet Octrooicentrum Nederland, een onderdeel van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Kies je de Europese route, dan verleent het Europees Octrooibureau je patent, en dat werkt hier daarna net zo als een Nederlands patent. Je kunt via Patents4Business bij allebei aanvragen.
Met een aanvraag heb je een aanspraak, met een verleend patent een recht dat je kunt handhaven. Tijdens de procedure kunnen je claims nog veranderen, al mag je niets toevoegen wat niet in je oorspronkelijke tekst stond. Pas bij de verlening liggen ze vast. Wie na de publicatie van je aanvraag al gaat namaken, loopt wel het risico je achteraf een vergoeding te moeten betalen.
Een los idee, zoals een lijm die op elke kunststof hecht, krijgt geen patent: je moet beschrijven hoe je dat bereikt. Ook de naam van je product, het ontwerp van de verpakking en de teksten op je website vallen erbuiten. Daarvoor bestaan andere rechten, zie het verschil tussen octrooi, merk en model.
Over de auteur
Loek Steffanie, octrooigemachtigde
Loek Steffanie is Nederlands octrooigemachtigde en European Patent Attorney. Hij heeft een chemie-achtergrond en ruim 25 jaar ervaring, voor een groot deel bij een internationaal chemieconcern. Hij verbindt techniek, recht en commercie. Zo helpt hij ondernemers en R&D-teams hun uitvindingen te beschermen en er zakelijk meer uit te halen.
Laatst bijgewerkt op 29 juli 2026
Bepaal wie je patent moet tegenhouden
Kijk naar de bedrijven die je product zouden kunnen namaken, en naar de landen waar ze verkopen. Met dat beeld beoordelen we samen of een patent je daar exclusiviteit geeft.