Kennis
Octrooi aanvragen: het stappenplan van idee tot verleend patent
Een patent aanvragen in Nederland gaat in vaste stappen. Je houdt je uitvinding geheim, kijkt wat er al bestaat, stelt de aanvraag op en dient die in bij Octrooicentrum Nederland. Ongeveer achttien maanden later wordt je aanvraag openbaar en krijg je je patent.
Hieronder loop ik die stappen met je door, met de termijnen die erbij horen.
Voordat je een patent aanvraagt: geheimhouden, vastleggen en zelf zoeken
De eerste stappen zet je voordat er een aanvraag ligt. Een fout in deze fase kun je later niet meer herstellen.
- Houd de uitvinding binnen je bedrijf. Een patent krijg je alleen op iets dat op de dag van indienen nog nergens openbaar was, ook niet door jezelf. Moet je toch met een klant, leverancier of investeerder praten, lees dan eerst hoe je je idee beschermt in een pitch of gesprek.
- Leg vast wat je hebt. Bewaar labjournaals, meetresultaten en schetsen met datum. Noteer ook wie aan de uitvinding heeft bijgedragen, want de uitvinders worden in de aanvraag genoemd.
- Zoek zelf wat er al bestaat. In Espacenet of Google Patents vind je vaak snel iets vergelijkbaars, en zo pak je die eerste zoektocht aan. Voor een betrouwbaar beeld laat je daarna een professioneel patentonderzoek doen.
Een klein bedrijf dat een adsorbens heeft ontwikkeld dat CO2 uit rookgas vangt, stuurt in deze fase geen testmonsters naar een energiecentrale zonder schriftelijke afspraken. De opnameproeven, de samenstelling van het adsorbens, de poriemetingen met gasadsorptie (BET) en de microscoopbeelden van de structuur komen in één dossier, dat straks de basis van de beschrijving wordt.
Wat je in een patentaanvraag opschrijft en waarom de claims het zwaarst wegen
Een patentaanvraag is een technisch document met een juridische functie. Elk onderdeel heeft daarin een eigen taak:
- De beschrijving legt uit welk probleem je oplost en hoe. Ze moet zo duidelijk en volledig zijn dat iemand uit het vakgebied de uitvinding aan de hand van de tekst kan toepassen. Voor het adsorbens horen daar de samenstelling, de bereiding en de meetresultaten bij, zoals hoeveel CO2 het per kilo opneemt en hoe vaak je het kunt regenereren.
- De claims omschrijven waarvoor je bescherming vraagt. Een claim op het adsorbens zelf geldt ongeacht hoe een ander het maakt. Een claim op de bereiding en een claim op het gebruik bij rookgasreiniging geven je extra ingangen.
- Tekeningen voeg je toe als ze iets laten zien wat tekst slecht overbrengt, zoals een grafiek waarin de opnamecapaciteit over honderden cycli stabiel blijft.
- Het uittreksel is een korte samenvatting voor wie in patentdatabanken zoekt. Het telt niet mee bij de vraag hoe ver je bescherming reikt.
De claims bepalen wat een concurrent straks wel en niet mag. Daarom beslis je vóór de indiening welke varianten ze moeten afdekken: na die dag ligt de inhoud vast.
Hoe we zo'n aanvraag samen opbouwen vanuit je bedrijfsdoelen, lees je bij patent aanvragen met een octrooigemachtigde.
Van indiening tot verlening: de stappen bij Octrooicentrum Nederland
Voor een Nederlands patent verloopt de procedure zo:
- Indienen en formele controle. Je dient de aanvraag digitaal of per post in bij Octrooicentrum Nederland en betaalt de proceduretaks. Digitaal heb je direct een indieningsdatum. Ontbreekt er iets, dan heb je drie maanden om dat te herstellen, anders wordt de aanvraag niet behandeld.
- Onderzoek naar de stand van de techniek. Dit onderzoek is verplicht, en je moet er zelf om vragen: uiterlijk dertien maanden na indiening. Vraag het meteen aan, dan heb je het rapport meestal binnen zes tot negen maanden, voordat je over andere landen moet beslissen.
- Het rapport en je reactie. Het rapport somt de publicaties op die het meest op je uitvinding lijken, en geeft per claim een schriftelijke mening over nieuwheid en inventiviteit. Daarna kun je je claims nog aanscherpen.
- Publicatie. Na achttien maanden wordt je aanvraag ingeschreven in het register en voor iedereen leesbaar.
- Verlening. Kort daarna wordt je patent verleend, op zijn vroegst twee maanden nadat het rapport is verstuurd.
- Jaartaksen. Vanaf het vierde jaar na indiening betaal je elk jaar een taks om je patent in stand te houden. Hoe die en de andere posten zich opbouwen, staat bij de kosten van een octrooiaanvraag.
Nederland werkt met een registratiesysteem: je krijgt je patent ook als het rapport laat zien dat je uitvinding al bekend was. Toch weegt dat rapport mee. Raken de publicaties erin de kern van je claims, dan heeft je patent weinig gewicht bij een afnemer of investeerder, en kan een rechter het later vernietigen.
Wat een prioriteitsdatum is en waarom je die bewust plant
De dag waarop je je eerste aanvraag voor een uitvinding indient, is je prioriteitsdatum. Plan die indiening vóór het eerste moment waarop je uitvinding naar buiten gaat, zoals een congres, een artikel of een proef bij een klant.
Een aanvraag bij het Europees Octrooibureau of een PCT-aanvraag voor meerdere landen tegelijk die je binnen twaalf maanden indient, kan zich op je Nederlandse aanvraag beroepen. Ze krijgt dan die vroege datum. Hoe je dat jaar benut, lees je bij patent aanvragen in andere landen.
Die vroege datum dekt alleen de inhoud van je eerste aanvraag. Het team achter het adsorbens vindt vier maanden na indiening een toevoeging die de opnamecapaciteit verder verhoogt. Die verbetering krijgt in de Europese aanvraag de datum van die aanvraag. Een publicatie van een onderzoeksgroep in de tussentijd kan dan alleen de verbetering raken.
Ook de termijnen van dertien en achttien maanden lopen vanaf de prioriteitsdatum. De twintig jaar looptijd telt vanaf de indieningsdatum van de aanvraag zelf: zie hoe je de einddatum van je patent berekent.
Veelgestelde vragen over het stappenplan voor octrooi aanvragen
Zorg dat niemand buiten je bedrijf de uitvinding te zien krijgt voordat de aanvraag binnen is. Daarna komen de vragen of ze nog nieuw is en of een patent je bedrijf iets oplevert. Voor die afweging is er de patentkansenscan van Patents4Business, nog voordat je aan de tekst begint.
Naast een beschrijving die eindigt met de claims, een uittreksel en waar nodig tekeningen vraagt Octrooicentrum Nederland je gegevens en de naam van de uitvinder. De tekst mag in het Nederlands of het Engels, maar de claims lever je in het Nederlands aan. Een indieningsdatum krijg je al met je gegevens en een tekst die op een beschrijving van de uitvinding lijkt. Vul je later nog een deel van de beschrijving aan, dan schuift die datum op.
Eerst controleert Octrooicentrum Nederland of je stukken compleet zijn. Voor jou volgen dan twee beslismomenten: wanneer je het verplichte onderzoek aanvraagt, en wat je met de uitkomst doet. Wacht met dat onderzoek niet tot het eind van de termijn, want je wilt de uitkomst kennen voordat je over het buitenland beslist. Met het rapport in handen kies je of je de claims laat staan of aanscherpt.
Anderhalf jaar na je indieningsdatum, of na je prioriteitsdatum als je je op een eerdere aanvraag beroept. Wil je eerder openbaar, dan kun je daar zelf om vragen. Tegelijk verschijnt het rapport van het onderzoek, zodat ook concurrenten kunnen inschatten hoe sterk je positie is.
Ja, de beschrijving, de claims en de tekeningen mag je wijzigen. Dat kan tot je aanvraag wordt ingeschreven, en in elk geval tot twee maanden nadat je het rapport hebt ontvangen. Wat je wijzigt, moet al in je oorspronkelijke tekst te vinden zijn: je kunt een claim bijvoorbeeld beperken tot een poriegrootte uit je voorbeelden.
Dat is de datum waarop je een uitvinding voor het eerst aanmeldt, in de Rijksoctrooiwet de datum van voorrang. Dienen twee bedrijven los van elkaar een aanvraag in voor dezelfde uitvinding, dan telt wie het eerst indiende, mits die eerste aanvraag gepubliceerd wordt. Wie de uitvinding het eerst bedacht, krijgt daardoor nog geen patent.
Over de auteur
Loek Steffanie, octrooigemachtigde
Loek Steffanie is Nederlands octrooigemachtigde en European Patent Attorney. Hij heeft een chemie-achtergrond en ruim 25 jaar ervaring, voor een groot deel bij een internationaal chemieconcern. Hij verbindt techniek, recht en commercie. Zo helpt hij ondernemers en R&D-teams hun uitvindingen te beschermen en er zakelijk meer uit te halen.
Laatst bijgewerkt op 29 juli 2026
Zet je eerste indieningsdatum op de kalender
De datum waarop je indient, bepaalt wat er tot die dag binnen je bedrijf moet blijven en wat er in de aanvraag moet staan. Die planning maken we samen, vanaf de stand van je onderzoek vandaag.